Eén op de tien oudere mannen kan veel baat hebben bij TRT ofwel testosteron replacement therapie. In mijn sporttrainingen herken ik die mannen vrij snel, middelbare leeftijd, geen vuur meer in hun ogen, slapper dan hun fysiek zou doen vermoeden, verborgen maar uitstralende emoties. De mannen waar ik over praat, ervaren de andropauze ofwel testosterontekort. En dat is heel zwaar. Ik spreek ze tegenwoordig ongevraagd aan en meestal hebben dan al heel snel een openhartig gesprek. Een paar weken later tonen ze hun testosteronmeting et voilà… waarden van 6 of 7 nmol/L zijn geen uitzondering en dat is EXTREEM laag. 12nmol/L is al erg laag. Als je dan ook nog de kenmerkende verschijnselen hebt, of een metabole aandoening, dan kan TRT je leven dramatisch verbeteren.
| Dit is geen medisch advies, onze artikelen zijn bedoeld om je wegwijs te maken in de betreffende materie. |
De eerste ingrepen zijn natuurlijk leefstijl aanpassingen zoals meer of minder gaan sporten, slaap optimaliseren, meer dierlijke vetten en eiwitten gaan eten en stoppen met drinken. Maar er zijn praktische en fysiologische beperkingen aan wat je met die aanpassingen kunt bereiken.
TRT is het levenslang elke 3-5 dagen injecteren (in een vetlaag of in een spier) of het dagelijks smeren van testosteron (op de schouders of borst). Er zijn andere protocollen en methoden, maar deze geven de beste resultaten en het beste gevoel. In sommige gevallen is meer medicatie nodig om bijvoorbeeld de overmatige omzetting van testosteron naar estrogeen te voorkomen.
Bij verstandige toepassing is TRT veilig en brengt het vitaliteit. De consensus groeit dat het zelfs gezonder is dan leven met te weinig testosteron en dat het bij metabolische ziekten vaak andere (veel duurdere en bijwerkingsvollere) therapieën overbodig kan maken. Dat blijkt ook uit steeds meer onderzoek, TRT brengt dan lagere ‘all cause mortality’. Voor sommige mannen die ik ken, gaf het echter letterlijk een tweede leven en dan zijn veel andere afwegingen gewoon niet meer relevant. Voordat het echter zover is (misschien komt het voor jou nooit zover), is het is voor iedere man belangrijk een persoonlijke baseline te hebben uit een periode dat je je nog goed voelde.
Wat je daarom elk jaar gaat meten zijn MINIMAAL de volgende waarden:
- totale testosteron
- E2 Estrogeen (estradiol)
- SHBG
- Albumine
- Hematocriet
- PSA
- LH/FSH
- FAI (free androgen index) of free testosteron
En dit ga je in de ochtend laten meten, als je testosteron het hoogst is, in een periode dat je je ‘normaal’ en uitgerust voelt én nadat je twee dagen geen zware inspanningen hebt gedaan.
Om het helemaal goed te doen, herhaal je de meting na 3 weken. Maar dat is optioneel.
De meeste mannen die ik spreek, krijgen hier echter geen recept voor van de huisarts (omdat die de materie vaak niet begrijpt of anders heeft geleerd) en in dat geval ga je gewoon naar bloedwaardetest.nl voor een basishormoontest voor mannen. Die sturen je de buisjes op en dan kun je dat laten afnemen bij één van hun prikposten. Dat kost minder dan €100.
Sommige huisartsen schrijven wel een test uit maar zien dan niet de noodzaak om al deze factoren te meten, en meten dan slechts totale testosteron. De praktijk wijst uit dat deze aanpak beperkingen heeft, vooral als het gaat om het verkrijgen van een bruikbare baseline voor later vergelijk en optimale begeleiding bij TRT in lastigere gevallen. Het meten van alleen totaal testosteron kan leiden tot gemiste diagnoses of suboptimale behandeling. En als je pas meet als je klachten hebt of al een verstoord hormonale balans, mis je het referentiepunt van je “gezonde” situatie waar je in principe naar terug wilt met de TRT.
Blijf indien mogelijk bij hetzelfde laboratorium
Testosteron-metingen zijn heel erg inconsistent over laboratoria heen (zelfs binnen hetzelfde lab). Uiteindelijk is daarom je gevoel en de TRT-dosering leidend, noet per se de meetwaarden. Maar blijf indien mogelijk toch je bloed meten bij hetzelfde laboratorium / ziekenhuis.Kun je de bloedwaarden zelf interpreteren?
Ja. Vraag het labrapport op en gebruik AI. De moderne AI zoals Grok, Gemini en GPT doen dit beter dan specialisten en huisartsen, zeker als je ze voldoende context in de vorm van een uitgebreide beschrijving geeft van hoe je je voelt, wat je levensstijk is en welke verschijnselen je merkt. Maar dit is dus geen medisch advies, raadpleeg altijd je huisarts.
Wanneer is je testosteron te laag?
Testosteronniveaus kunnen onderling heel erg verschillend zijn en individueel ook stevig fluctueren dus daar moet rekening mee worden gehouden. Desondanks is er wel een goede indicatie te geven. In eerste instantie moet er het slechte gevoel zijn, de typische indicates van lage testosteron:
- emotionele buien
- slechte erecties
- niet meer regelmatig een ODOL
- laag libido
- prikkelbare darmklachten (hoge correlatie met lage T)
- in verhouding veel buikvet
- slecht herstel
- futloos
- mist in je hoofd en gebrek aan focus
- negatieve outlook on life
- soms zelfs opvliegers
Vervolgens is de totale testosteron de eerste bloedwaarde die kan worden bekeken. De meeste Nederlandse laboratoria meten totale testosteron in mmol/L en hanteren extreem lage normaalgrenzen van minder dan 10nmol/L. Een bloedwaarde van 12nmol/L of minder is al voldoende reden om te gaan overleggen met een specialist. Die kan dan verder kijken.
Sommige mannen hebben echter van nature en lagere totale testosteron, veel topsporters en (duur-atleten) zitten heel laag maar functioneren prima omdat ze wel voldoende vrije testosteron hebben. In dat geval kan vrije testosteron (of FAI) een bruikbare indicator zijn. Mannen met lage totale testosteron kunnen best een hoge vrije testosteron hebben als ze een lage SHBG bloedwaarde hebben.
Er zijn ook mannen met alle symptomen hebben maar niet per se een hele lage totale testosteron. Dat kan als ze ook een hoge SHBG bloedwaarde hebben, dan is er maar weinig van die testosteron bio-available. Ook dan moet de vrije testosteron of FAI worden bekeken.
Hypogonadisme
Een structureel tekort aan testosteron heeft hypogonadisme. Aan de bloedmetingen en de beschrijving van je leefstijl en de klachten kan een arts zien wat voor soort hypogonadisme je hebt. Er zijn 4 soorten:
Types hypogonadisme (low-T):
- Primair: testikels kapot
- Secundair: hypofyse kapot (LH)
- Tertiar: hypothalamus kapot (GnRH)
- Functioneel: leefstijl kapot
Waarom alleen totaal testosteron meten niet volstaat
Voor als je uitleg nodig hebt bij je huisarts!
- Totaal testosteron geeft slechts een deel van het beeld. Dit hormoon circuleert deels gebonden aan SHBG (Sex Hormone Binding Globulin) en albumine. De totale waarde geeft niet aan welk deel vrij circuleert en daadwerkelijk biologisch actief is.
- SHBG beïnvloedt de hoeveelheid vrij testosteron: bij een lage SHBG kan het vrije testosteron relatief hoog zijn, zelfs als het totaal testosteron laag lijkt. Dit verklaart waarom sommige mannen met een “laag” totaal testosteron toch weinig klachten ervaren, en andersom.
- Vrij testosteron is vaak een goede indicator voor klachten en respons op behandeling, vooral bij afwijkende SHBG-waarden. Vrij testosteron kan berekend worden als je totaal testosteron, SHBG en albumine kent. Het kan niet (makkelijk) direct gemeten worden.
- Bij mannen met een structureel lagere SHBG is het hoeveelheid vrij (biologisch actief) testosteron vaak hoog en veranderlijk, zelfs als het totaal testosteron laag is. Hierdoor reageren zij gevoeliger op dosisaanpassingen, wat kan leiden tot een langere en soms lastigere stabilisatieperiode. Daarnaast is het bij deze groep moeilijker om de behandeling uitsluitend met aanpassingen in de testosterondosering te optimaliseren (deze mannen hebben bijvoorbeeld een hogere toedieningsfrequentie nodig). SHBG-waarden blijven bij een goede gezondheid en gezonde leefstijl voldoende stabiel om als toekomstige referentie (baseline) te gebruiken.
- E2 estrogeen ofwel estradiol is belangrijk voor een goede seksuele functie en stabiele emotie. Te weinig is niet goed, te veel zeker niet. Er is een ideale verhouding met testosteron. Tijdens de TRT kan de testosteron door aromatisering in vetweefsel worden omgezet naar estrogeen. Dit kan maar beperkt worden gestuurd met de testosteron dosering/-frequentie alleen en dan wordt het belangrijk om te weten wat voor jou destijds de ‘sweet spot’ was. Mannen met overgewicht en hoge estrogeen hebben ook vaak een ander TRT protocol nodig dan atletische mannen. Hoge estradiol waarde kan bij overgewicht ook een indicatie zijn dat je je leefstijl moet aanpassen en moet gaan afvallen om van je klachten af te komen.
- Hematocriet is belangrijk bij monitoring van TRT, omdat testosteron het bloed verdikt. Een te hoge hematocriet (>0,51) verhoogt het risico op trombose en vraagt om dosisverlaging, andere testosteron-toedieningsmethode of andere interventies. Mannen met een van nature hogere hematocriet-waarde, hebben minder speelruimte voor hogere doseringen TRT. Als de waarde tijdens de TRT hoog is, is het belangrijk te weten of dit van nature, zonder TRT ook al zo was anders wordt er ten onrechte ingegrepen in het TRT protocol.
Ik heb ook een AI fact-check gedaan.
https://www.perplexity.ai/search/kun-je-dit-artikel-controleren-eNbhEhKbR62UVAURXyD4Tw#0